معمولا آموزش شیردهی به مادران درست انجام نمی شود. با توجه به این که شروع شیردهی توسط مادران به ویژه مادرانی که اولین نوزاد خودشان را شیر می دهند، اهمیت بسیار زیادی دارد. در این مقاله قصد داریم نکات بسیار ضروری و کاربردی را در زمینه شیردهی مادران به نوازدان به شما آموزش دهیم.
این نکته بسیار اهمیت دارد که مادر بعد از پروسه ی سخت زایمان و درد و مشکلات احتمالی بعد از زایمان دچار استرس و اضطراب باشتد. بنابراین این دوره زمان مناسبی برای آموزش نیست.
به همین دلیل اساسا توصیه اکید ما این است که مادران قبل از زایمان و در دوره بارداری آموزش های لازم را در این زمینه یعنی نحوه درست شیردهی دریافت کنند، تا در دوران بعد از زایمان آمادگی کامل را برای شروع شیردهی استاندارد و ایده آل داشته باشند.
نحوه شیردهی به نوزاد
آغوز یا کلستروم
به طور طبیعی در طی دو سه روز اولیه بعد از زایمان کیفیت و حجم و غلظت شیر انسان متفاوت است که این امر در حیوانات هم دیده می شود و از آن به عنوان آغوز یا کلستروم نام برده می شود. این مساله به دلیل نیازهای فیزیولوژیکی نوزاد تازه متولد شده است. این شیر حاوی چربی کمتر و پروتئین بیشتر است. همچنین غنی از آنتی بادی یا ایمونوگلوبین هایی است که اثر حفاظتی برای نوازد در برابر عفونت های خارج از رحم دارند.
بعد از سه الی پنج روز شیر مادر به حالت عادی خودش می رسد، حجم آن بیشتر می شود و نسبت چربی و پروتئین آن تغییر می کند. این امر در مادرانی که تجربه کمی دارد گاهی آن ها را دچار ترس و اضطراب می کند، با این فکر که شیر کمی دارند و نوزادشان سیر نمی شود.
بنابراین باید به مادر آموزش داد که در روزهای ابتدایی حجم شیر کم و غلظت آن زیاد است و رنگ آن کدر و کمی متمایل به زنگ زرد است. اما بعد از چند روز شیر پرحجم با غلظت کمتر و رنگ سفید شیری جایگزین آن خواهد شد و به هیچ وجه نوزاد به شیر خشک کمکی نیاز ندارد.
همه چیز در مورد شیر مادر
نحوه تولید شیر در بدن مادر
به طور استاندارد نحوه تولید شیر در انسان به این صورت است که با تحریک مکیدن نوزاد انسان هورمون پرولاکتین از هیپوفیز ترشح می شود و پروسه ی تولید شیر در غدد پستان مادر آغاز می شود.
باید توجه داشته باشید که این دوره تولید شیر زمانی بین 2 و نیم تا 3 ساعت نیاز دارد و اگر یک مادر زودتر از دو ساعت به نوزاد خودش شیر بدهد چرخه تولید شیر دچار اشکال خواهد شد.
بعضی مادران فکر می کنند باید هر نیم ساعت یک بار به نوزاد خودشان شیر بدهند در صورتی که اگر در کمتر از دو ساعت یکبار به نوزاد شیر داده شود چون چرخه تولید شیر کامل نشده است شیر ترشح شده از سینه مادر آبکی و فاقد مواد غذایی مقوی خواهد شود.
بنابراین نوزاد آن را می خورد و با افزایش حجم معده ظاهراً سیر می شود اما چون شیر باکیفیتی نخورده است نیم تا یک ساعت دیگر مجدد گرسنه می شود و شروع به گریه می کند.
این بار هم مادر همان روند غلط را تکرار می کند و شیر بی کیفیت به نوزاد می دهد. این سیکل معیوب همچنان تکرار می شود و باعث عدم وزن گیری مناسب شیر خوار یا ایجاد رفلاکس در معده نوزاد می شود. همچنین به بافت های بدن مادر به دلیل به هم خوردن تعادل چرخه تولید شیر آسیب می زند.
بنابراین اولین نکته ای که باید به مادران آموزش دهیم این است که فواصل زمانی بین دو شیردهی را حتماً لحاظ کنند تا چرخه تولید شیر در حالت استاندارد قرار گیرد و از آسیب وارد شدن به مادر و نوزاد پیشگیری شود.
نحوه-شیر دادن به نوزاد تازه متولد شده
فواصل زمانی شیردهی به نوزاد
در طی یکماه اولیه زندگی نوزاد، چون بدن نوزاد فاقد چربی است اگر فاصله دو شیردهی بیشتر از 3 الی 4 ساعت شود امکان افت قند خون و به دنبال آن تشنج وجود دارد. بنابراین توصیه می شود که در یکماه اولیه فاصله های شیردهی از 2 و نیم ساعت تا حد اکثر 3 و نیم الی چهار ساعت باشد و اگر نوزاد خواب بود بعد از 3 ونیم الی 4 ساعت از خواب بیدار کنید و به آن شیر دهید.
اما بعد از یکماهگی بافت چربی کافی در بدن نوزاد تشکیل می شود و در صورت گرسنگی با تبدیل به قند از بروز هایپوگلایسمی پیشگیری می کند.
اگر نوزاد خوابید هم می شود بیش از 4 ساعت نیز برای شیردهی مجدد صبر کرد.
نکته بعدی زمان شیر خوردن نوزاد است که از 5 دقیقه 20 دقیقه طبیعی است و بنابر خصوصیات نوزادان متغیر است. اما مادر گاهی نوزاد را به صورت مستمر زیر سینه قرار می دهد و این زمان بیش از نیم ساعت و گاهی تا یک ساعت می رسد که این امر کار بسیار نادرستی است چرا که نوزاد در این حالت از سینه مادر به عنوان پستونک استفاده می کند و بدن مادر نمی تواند چرخه استاندارد تولید شیر را شروع کند.
بنابراین بعد از 20 الی 30 دقیقه شیردهی باید آن را متوقف کنید تا بدن مادر بتواند پروسه تولید شیر بعدی را که حدوداً 3 ساعت طول می کشد را آغاز کند.
حجم شیری که نوزاد از سینه مادر می خورد چقدر است؟
حجم شیری که نوزاد از سینه مادر می خورد برای ما قابل ارزیابی نیست. بنابراین نوزاد باید مقداری شیر بخورد که دو و نیم الی سه ساعت گرسنه نباشد. و این امر را کاملاً به صورت غریزی یاد می گیرد. مادر صرفاً می تواند تایم و زمان شیردهی را تنظیم کند و مابقی توسط خود نوزاد تنظیم خواهد شد.
این نکته را باید یادآوری کنم که فرایند شیردهی در حقیقت یک کار تیمی است. که یک بازیگر آن یعنی مادر تازه کار و یکی نوزاد تازه متولد شده برای اولین بار در زندگی در حال انجام آن هستند و مثل همه کار های تیمی دیگر نیاز به تمرین، صبر و حوصله دارد.
باید به مادر آموزش داد که با حوصله فرصت حدوداً یکی تا دو هفته در ابتدا به نوزادش بدهد تا بتوانند با هم یک کار تیمی منظم و بدون نقص را انجام دهند. گاهی در این بین اطرافیان عجول و ناآگاه با راهنمایی های غلط کار را برای مادر سخت می کنند و باعث ایجاد اضطراب و احساس بی کفایتی در مادر می شوند که باید توجه داشت هرگونه احساس بد در ذهن مادر به آسیب رساندن به فرایند نرمال شیردهی منجر خواهد شد. بنابراین باید به مادر اعتماد به نفس کافی داد تا بدنش بتواند به طور استاندارد شیر کافی را برای نوزاد تهیه کند.
آروغ زدن کودک
آروغ زدن یکی از نکات مهم در فرایند شیردهی است که بهتر است بعد از هر بار شیر خوردن نوزاد مادر نوزاد را به شکم بگیرد و آهسته به پشت نوزاد بزند تا مقدار مختصر هوایی که در حین شیر خوردن وارد معده نوزاد شده است خارج شود. البته افراط در این زمینه توصیه نمی شود و هرگاه مقدور بود می بایست انجام شود و نباید به بهانه آروغ به نوزاد آسیب وارد شود.
آروغ زدن بعد از شیر خوردن کودک
دل درد نوزاد
نکته بعدی در خصوص دل درد هایی است که در اثر نفخ در نوزاد ایجاد می شود. دوعامل باعث ایجاد نفخ می شود. یک هوای بلعیده شده ای که در حین شیرخوردن وارد معده نوزاد می شود و دوم باکتری های تولید کننده گاز که در روده نوزاد باعث ایجاد و تولید گاز می شود.
برای جلوگیری از هوای بلعیده شده مهم ترین نکته تکنیک صحیح شیردهی است. یعنی وقتی نوزاد شیر می خورد می بایست مادر فقط صدای قورت دادن را از دهان نوزاد خودش بشنود. ولی اگر صدای ملچ و مولوچ شنید یعنی نوزاد با هر بار شیر خوردن مقداری هوا دارد می بلعد که معمولاً به دو علت عمده است: اولین این که مادر سینه را به طور کامل در دهان نوزاد قرار نداده است و گوشه های دهان نوزاد باز است و هنگام بلع مقداری هوا وارد دهان نوزاد می شود.
دومین نکته این است که پوزیشن و موقعیت نوزاد نامناسب است. نوزاد احساس امنیت نمی کند و برای جلوگیری از افتادن از سینه مادر آویزان می شود. در هر دوحالت شیردهی می بایست قطع شود و بعد از مدت کوتاهی با شرایط استاندارد مجدداً شیردهی شروع می شود. نکته مهم در قطع شیردهی این است که هیچ وقت نباید سینه را از دهان نوزاد کشید چون باعث گاز گرفتن و ایجاد زخم و عفونت در سینه مادر می شود که تا مدت ها می تواند فرایند شیردهی را برای مادر و نوزاد سخت کند.
بهترین راه حل این است که مادر انگشت کوچک خود را از گوشه لب نوزاد وارد دهان نوزاد کند تا نوزاد سینه را رها کند.
بهترین پوزیشن و حالت خوابیدن نوزاد بعد از شیر خوردن خوابیدن به سمت پهلو است. زیرا نوزاد گاهی دچار استفراغ محتویات معده می شود که در حال خوابیده به پشت می تواد وارد ریه شود و باعث ایجاد مشکلات تنفسی گردد. خوابیده به شکم هم با توجه به این که گاهی پارچه ملحفه یا بالش یا حتی لباس نوزاد وارد دهانش می شود و این نوزاد توان حرکت مثل کودکان بزرگ تر را ندارد می تواند به ندرت و گهگاه باعث ایجاد خفگی در نوزاد شود.
بنابراین خواباندن به پهلو بهترین گزینه است. گاهی مادران تحت تاثیر افراد دیگر یا ذهنیت اشتباه خودشان اصرار دارند که شیرشان کافی نیست و می خواهند که به نوزادشان شیرخشک کمکی بدهند. باید در جواب این مادران گفت که هیچ کسی نمی تواند در مورد کیفیت شیر مادر اظهار نظر کند و مگر پزشک متخصص نوزاد.
برای پزشکان نوزاد تنها ابزاری که کفایت شیر مادر را مشخص می کند وزن گیری ماهیانه نوزاد است. بنابراین اگر نوزادی فقط با مصرف شیرمادر هرماه مقدار مورد نیاز وزن خودش را کسب کند. شیر مادر کافی است. هر زمان این امر محقق نشود قطعا پزشک کودک خودش برای شروع شیر خشک راهنمایی های لازم را خواهد کرد.
باید توجه داشت مصرف خودسرانه شیر خشک اضافه بر شیر مادر می تونه باعث بروز مشکلاتی از جمله رفلاکس و اختلالات گوارشی در نوزاد شود و نکته مهم این که در درصد زیادی از نوزادان بعد از مدتی چون خوردن شیشه برای نوزاد راحت تر از مکیدن سینه مادر است و هم این که طعم شیر خشک بهتر از مزه شیر مادر است به همین دلیل نوزاد دست به انتخاب می زند و خوردن شیشه را به خوردن سینه مادر ترجیح می دهد که در این صورت از خوردن غذای با ارزش شیر مادر محروم خواهد شد.
مکان شیردهی از جمله موارد دیگر است که باید به مادران آموزش داده شود. بهترین شرایط این است که مادر با نوزاد خودش در اتاقی با نور ملایم بدون صدای اضافی محیط و دمای مناسب شروع به شیردهی کند و در ابتدا نوازش و صحبت ملایم با نوزاد حس عاطفی ای به او می دهد که فرایند شیردهی با کیفیت بهتری اتفاق بیفتد. صداهای مزاحم و بلند، نور زیاد، توجه مادر به محیط اطراف باعث ایجاد خلل در فرایند شیردهی می شود.
فارغ التحصیل از دانشگاه علوم پزشکی تهران در رشته تخصص کودکان و نوزادان در سال ۱۳۸۶ است. یک سال سابقه کار در استان زنجان به عنوان طرح ۸۶ تا ۸۷ و یک سال سابقه کار در بیمارستان شهرستان گراش در استان فارس از ۸۷ تا ۸۸ دارد. ایشان شاغل در بیمارستان شهید چمران از ۹۴ تا کنون هستند و سابقه مطب فعال در تهران و شهرستان بومهن از سال ۸۸ تا ۹۴ و مطب فعال در منطقه زعفرانیه از سال ۹۴ تا کنون است.
فیلدهای تخصصی کاری:
فعالیت در زمینه بیماریهای کودکان و نوزادان
شامل کنترل رشد و نمو
تغذیه
بیماریهای اسم و الرژی
بیماریهای گوارش کودکان
0 دیدگاه